Wat is fijnstof?

Met fijnstof worden alle stofdeeltjes in de lucht bedoeld. Het is een verzamelnaam van deeltjes van verschillende grootte, tot maximaal 10 micrometer (µm) doorsnede. Deeltjes bestaand uit zwaveldioxide, stikstofoxiden en ammoniak vormen het grootste deel, ook elementair koolstof en koolstofverbindingen dragen bij aan fijnstof.

De twee belangrijkste ‘maten’ voor fijnstof zijn PM10 (Particulate Matter, fijnstof dus, met een grootte tot 10 micrometer) en PM2,5 (fijnstof met een grootte tot maximaal 2,5 micrometer). PM2,5 is daarom een deel uit de fractie PM10.

PM10 en PM2,5 bestaan uit een zogeheten primaire en een secundaire fractie.

  • De primaire fractie is het deel dat de mens of de natuur direct in de lucht brengt. Mensen brengen vooral fijnstof in de lucht via industrie en landbouw. Belangrijke natuurlijke bronnen zijn zeezout en opwaaiend bodemstof.
  • Het secundaire deel vormt zich in de atmosfeer door chemische reacties van gassen. Hierin spelen vooral ammoniak (NH3), stikstofoxiden (NOx), zwaveldioxide (SO2) en vluchtige organische stoffen (VOS) een belangrijke rol.

De PM10– en PM2,5-concentraties hangen sterk samen. De fractie PM2,5 maakt tenslotte onderdeel uit van het PM10. Daarnaast bestaat PM10 uit deeltjes met een diameter vanaf 2,5 tot 10 μm.

Waarom is fijnstof zo’n groot probleem?

Smog door fijnstof in de lucht kan volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) astma-aanvallen, benauwdheid en hoesten veroorzaken. Ook is het slecht voor hart en bloedvaten. De gezondheidsschade is groter als de concentratie fijnstof hoger is. Patiënten met astma en andere longziekten zijn extra kwetsbaar. Net als mensen met hart- en vaatziekten. Bij ernstige smog vormen ook jonge kinderen, ouderen, mensen met suikerziekte, sporters en mensen die zwaar werk doen in de buitenlucht risicogroepen. Het is niet bekend hoeveel mensen sterven aan de gevolgen. Het RIVM schat het aantal op 7.000 tot 12.000 doden per jaar. Volgens longartsen verkort fijnstof het leven van Nederlanders met 13 maanden.

Wat zijn de veroorzakers van fijnstof?

In de directe omgeving van snelwegen liggen de concentraties boven de maximaal toegestane grens. De uitstoot door dieselauto’s en vrachtwagens is de afgelopen decennia flink verminderd. Dit komt door steeds betere, verplichte roetfilters. Die houden 30 tot 95 procent van de uitstoot tegen. Tegelijkertijd is de hoeveelheid verkeer toegenomen. Daarnaast zorgt slijtage van banden en het wegdek voor fijnstof.

Een onverwachte veroorzaker van fijnstof vinden we in ons eigen huis. Lotions, verf, schoonmaakmiddelen, maar ook printerinkt leveren bijna de helft van alle uitstoot. Daarmee is vervuiling door consumentenproducten twee tot drie keer zo groot als gedacht.

En dan is er nog fijnstof uit de natuur. De meest voorkomende vorm in Nederland is zeezout. Dat is het restant dat overblijft na de verdamping van zeewater. Saharazand dat onze kant uit waait, vinden we terug als een dun laagje rood stof op onze auto.

Video IAQS

Roet

Eén van de fracties van fijnstof noemt men roet. Fijnstof bestaat voor enkele procenten uit roet. Uit onderzoek blijkt dat van alle fracties van stoffen in fijnstof, juist deze component de meeste milieu- en gezondheidsschade kan veroorzaken. Met de term ‘roet’ wordt een combinatie van koolstof en koolstofverbindingen bedoeld. Deze komen vooral vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen (dieselmotoren) en organisch materiaal (biomassa, bosbranden).

Roet definieert men empirisch. Dat wil zeggen dat de meetmethode bepaalt wat men precies met roet bedoelt. Veel gehoorde synoniemen voor roet zijn zwarte koolstof (black carbon of BC), zwarte rook (black smoke) en elementair koolstof (EC). De nuance tussen deze begrippen zit vooral in de meetmethode.

Smog

Smog treedt op als er verhoogde concentraties verontreinigende stoffen in de lucht zijn. Fijnstof (PM10) is één van de vier indicatoren voor smog. De andere drie zijn: ozon (O3), stikstofdioxide (NO2) en zwaveldioxide (SO2).

Het RIVM meet deze vier stoffen en gebruikt een luchtkwaliteitsverwachting om te waarschuwen als er smog voorkomt of verwacht wordt. Smog kan gezondheidsklachten zoals luchtwegklachten of irritatie aan ogen, neus en keel veroorzaken bij mensen die hiervoor gevoelig zijn. Bij zeer hoge concentraties kan iedereen klachten krijgen.

Schone lucht zonder fijnstof in binnenruimtes

Raycono apparaten hebben een sterilisatiemodule die we triliros (Trillions of Integrated Reactive Oxygen Species) noemen. Reactieve zuurstofsoorten omvatten hydroxyl-, plasma- en negatieve ionen. Deze ROS verstoren RNA/DNA/eiwit van het virus en vallen ook onmiddellijk op koolstof gebaseerde organische moleculen aan, breken hun chemische bindingen af, ontgeuren geuren, ontbinden ze onmiddellijk en laten gewoon water en koolstofdioxide achter.

De technologie van de ROS-generator is gebaseerd op PCO (fotokatalytische oxidatie), de technologie maakt gebruik van een medium met een hoog oppervlak dat is gecoat met een katalysator zoals titaniumdioxide om gasvormige verontreinigende stoffen te absorberen. Wanneer de fotokatalysator wordt bestraald met UV-licht, vindt er een fotochemische reactie plaats en vormen zich hydroxylradicalen op het filter-oppervlak.

De hydroxylradicalen oxideren gasvormige verontreinigende stoffen die op het katalysatoroppervlak zijn geabsorbeerd. Deze reactie, PCO genaamd, zet organische verontreinigende stoffen om in koolstofdioxide en water.